Đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn Hà Tĩnh năm 2015-2016

Câu 1:

Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ trong các câu thơ sau:

Giấy đỏ buồn không thắm

Mực đọng trong nghiên sầu…

(Vũ Đình Liên, Ông đồ)

Câu 2: 

Em hãy viết một bài văn (khoảng 300 từ) trình bày suy nghĩ của mình về vai trò của tình bạn trong đời sống mỗi con người.

Câu 3:

Cảm nhận của em về đoạn thơ sau:

“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác 

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát 

Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam 

Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng. 

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng 

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ 

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ 

Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…”

(Trích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương, Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2013. Tr 58)

Đáp án

Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ trong các câu thơ:
- Biện pháp tu từ: Nhân hóa, tả cảnh ngụ tình, …        

- Tác dụng: Nỗi sầu tủi về thân phận của ông đồ như đã thâm sâu vào từng sự vật, nó bao trùm không gian và đè nặng mỗi tấm lòng.

Trình bày suy nghĩ về vai trò của tình bạn trong đời sống mỗi con người.

- Tình bạn là tình cảm gắn bó thân thiết giữa hai hoặc một nhóm người có những nét chung về tính tình, sở thích, ước mơ, lí tưởng…

- Tình bạn có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của mỗi con người.

Phân tích, chứng minh:

- Tình bạn sẽ giúp đỡ ta trong học tập, trong lao động. Những người bạn chân chính sẽ cùng nhau chia sẻ những ngọt bùi, đắng cay trong cuộc sống. Bạn chân chính sẽ đem lại hạnh phúc cho nhau, gắn bó với nhau ngay cả những lúc khó khăn nhất.

- Trong cuộc sống, nếu không có tình bạn, khi gặp khó khăn, cô đơn không nhận được sự  chia sẻ, động viên…

- Tình bạn đẹp phải được kiểm nghiệm qua thời gian, qua những biến cố của cuộc sống. Mỗi người nên ý thức về việc xây dựng, vun đắp cho mình một tình bạn chân chính.

- Cần biết phân biệt bạn tốt, bạn xấu; Nên biết chọn bạn mà chơi.

Bình luận, mở rộng:

- Nhận thức được tầm quan trọng của tình bạn và biết trân trọng những người bạn.

- Cần phê phán những kẻ giả dối, không biết quý trọng tình bạn; hoặc lợi dụng tình bạn để thực hiện những toan tính tầm thường…

- Liên hệ bản thân và rút ra bài học.

Cảm nhận về đoạn thơ trong bài Viếng lăng Bác của Viễn Phương:
 

-  Viễn Phương là nhà văn miền Nam trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Ông là một trong những cây bút có mặt sớm nhất của lực lượng văn nghệ giải phóng ở miền Nam. Thơ của ông bình dị mà trữ tình, mộc mạc, chân chất nhưng nhẹ nhàng, sâu lắng.

-  “Viếng lăng Bác” là bài thơ gắn liền với tên tuổi Viễn Phương, được viết sau chuyến ra thăm lăng Bác của chính tác giả.

-  Hai khổ thơ đầu bài thơ bộc lộ tâm trạng nhà thơ khi nhìn thấy hàng tre và cảnh vật quanh lăng.

“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”

-  Từ xưng hô “con” mang đậm chất Nam bộ, thể hiện tình cảm yêu thương, kính trọng của hà thơ đối với Bác. Cách xưng hô nghe vừa chân chất mộc mạc lại vừa gần gũi thân tình. “Con” ở đây không chỉ là tác giả Viễn Phương nói riêng mà là nhân dân miền Nam nói chung.

-   Cụm từ “ở miền Nam” gợi lên tình cảm thân thương ruột thịt giữa Bác với đồng bào miền Nam – mảnh đất thành đồng chống Mỹ, nơi Bác bắt đầu bước hành trình đi tìm đường cứu nước.

“Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát 

Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam 

Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng.” 

-  Hình ảnh “hàng tre bát ngát” là hình ảnh quen thuộc, đặc trưng của làng quê Việt Nam. Hàng tre bên lăng như những hàng quân canh giữ cho giấc ngủ yên bình của Bác.

-  Từ cảm than “Ôi”  bộc lộ cảm xúc trào dâng khi bắt gặp hình ảnh thân thiết của quê nhà.

-  Từ “xanh xanh” được đảo ra phía trước như muốn nhấn mạnh sức sống bền bỉ của quê hương, dân tộc.

-  Từ màu xanh đầy sức sống của hàng tre, nhà thơ liên hệ đến phẩm chất cao đẹp của con người: kiên cường, bất khuất, không hề bị khuất phục trước khó khăn, thử thách.

“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng 

Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ”

-  Hình ảnh “mặt trời trên lăng” là bút pháp tả thực để chỉ một thực thể trong vũ trụ. Mặt trời ở đây là mặt trời của thiên nhiên.

-  “Mặt trời trong lăng”  là hình ảnh ẩn dụ để chỉ Bác , nhằm ngợi ca sự vĩ đại của Bác Hồ. Cũng giống như mặt trời của thiên nhiên mang lại ánh sáng, hơi ấm cho muôn loài thì Bác mang lại ánh sáng Cách mạng, đưa dân ta thoát khỏi bầu trời đêm của tối tăm, nô lệ.

“Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ 

Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân…”

-  Nhịp thơ chầm chậm như bước chân của dòng người lặng lẽ đi trong suy tưởng, bao trùm là không khí thương nhớ Bác khôn nguôi.

-  Mỗi người dân là một bông hoa và dòng người đi trong thương nhớ chính là tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân của người.

- “Ngày ngày”  gợi tả sự lặp lại của thời gian, đồng thời cũng là sự lặp lại của lòng thương nhớ. Tình cảm của người dân Việt Nam đối với Bác đã trở thành chân lí như vòng tuần hoàn của thời gian.

=> Niềm yêu kính thiết tha và lòng biết ơn, sự tiếc thương vô hạn của nhà thơ và nhân dân với Bác.  

Chỉ qua hai khổ thơ, Viễn Phương đã bộc lộ được cảm xúc trào dâng của mình khi lần đầu tiên được viếng thăm lăng Bác. Những hình ảnh trong thơ được xây dựng bằng rung cảm thiết tha của nhà thơ. Từ đó, tác giả bộc lộ tình cảm chân thành, bình dị mà tha thiết của mình đối với Bác. Đó cũng là tình cảm chung của nhân dân miền Nam dành cho vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc.