Đề thi vào lớp 10 môn Ngữ văn năm 2014 của TP Đà Nẵng

Đề thi vào lớp 10 môn Văn năm 2014 của TP.Đà Nẵng

Câu 1.  (1 điểm)

            Trong hai câu sau, trường hợp nào muối được dùng như một thuật ngữ, trường hợp nào muối được dùng như một từ thông thường?

• a.      Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ          (Tế Hanh, Quế Hương)

Muối trong trường hợp a được dùng như một từ thông thường.

• b.      Muối là một hợp chất mà phân tử gồm có một hay nhiều nguyên tử kim loại liên kết với một hay nhiều a-xit.                         (Từ điển tiếng Việt)

Muối trong trường hợp b được dùng như một thuật ngữ.

Câu 2.

Tìm thành phần biệt lập trong câu sau và cho biết đó là thành phần gì?

Chắc anh cũng muốn ôm con, hôn con, nhưng hình như cũng lại sợ nó giẫy lên lại bỏ chạy, nên anh chỉ đứng nhìn nó .                                                                        (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

è Thành phần biệt lập trong câu sau được thể hiện ở từ “ chắc” và “hình như “. Đó là thành phần tình thái có ý nghĩa biểu thị thái độ của người nói đối với sự việc được đề cập đến. Đó là  suy nghĩ, dự đoán chủ quan của người nói đối với sự việc : “Anh cũng muốn ôm con, hôn con “ nhưng “ cũng lại sợ nó giẫy lên…”

Câu 3.  

• Từ ngữ thực hiện phép liên kết câu là từ “ chúng ” liên kết với “hai con búp bê” theo phép thế. Ngoài ra, cũng có thể xem “chúng tôi ” ở câu sau và “  em tôi ” ở câu trước có sự liên kết với nhau theo phép lặp từ ngữ thể hiện ở từ “ tôi” để duy trì sự thống nhất về chủ đề.
• Phép tu từ được sử dụng trong phần trích trên là phép nhân hóa. Nó được tạo ra bằng cách sử dụng từ ngữ chỉ hành động của người (thân thiết quàng tay lên vai nhau và âu yếm ngước nhìn chúng tôi) để gán cho sự vật vô tri vô giác là “hai con búp bê”. 

Câu 4:

            Yêu cầu thí sinh viết một đoạn văn hoặc một bài văn ngắn trình bày suy nghĩ về ý kiến : “ Cuốn sách tốt là người bạn giúp ta học tập, rèn luyện hằng ngày ”.

Thí sinh cần đáp ứng đúng yêu cầu nói trên. Vì đây là một câu 2 điểm nên thí sinh đừng viết dài và phải triển khai bài viết theo đúng yêu cầu nội dung là trình bày suy nghĩ về tác dụng của một quyển sách tốt đối với mọi người. Thí sinh có thể triển khai bài viết của mình theo những cách cụ thể khác nhau. Sau đây là một gợi ý :

-          Giới thiệu ý kiến: “Cuốn sách tốt là người bạn giúp ta học tập, rèn luyện hằng ngày”

-          Ý nghĩa của ý kiến trên : tác dụng quý báu của cuốn sách tốt đối với con người. Cuốn sách tốt được ví như một người bạn là một cách ẩn dụ độc đáo.

-          Cuốn sách tốt : có nội dung khoa học, đúng đắn, hữu ích, có ý nghĩa nhân văn, phù hợp đạo lý. Nó giúp người ta có được tri thức tốt, khách quan, chính xác để mở mang kiến thức, gợi mở những ước mơ, những suy nghĩ tích cực và cao đẹp... Đồng thời, nó cũng gây dựng được những tình cảm cao thượng, nhân ái, biết thông cảm và chia sẻ với đồng loại. Cho nên cuốn sách tốt rất hữu ích cho sự rèn luyện đạo đức, nhân cách con người và làm thăng hoa giá trị con người. Cuốn sách tốt là sự đúc kết kinh nghiệm, sự từng trải của người viết sách. Nó mang lại cho người đọc nhiều bài học quý giá về cuộc sống, có thể giúp người ta sống tốt, sống đúng và cảm nhận được một cách sâu sắc hơn về hạnh phúc, cũng như nỗi đau trong cuộc sống.

-          Tuy nhiên bên cạnh những cuốn sách tốt, cũng có những quyển sách có nội dung không đúng, có tác dụng xấu đối với người đọc. Do đó mỗi người cần nhận thức được giá trị to lớn của cuốn sách tốt và biết lựa chọn sách tốt để học tập, rèn luyện. Quyển sách tốt cần thiết cho đời sống hằng ngày như một người bạn tốt.

Câu 5 :

Đây là câu làm văn yêu cầu thí sinh phân tích ba khổ thơ cuối của bài thơ Ánh Trăng để làm rõ một nhận xét được yêu cầu trong đề bài. Thí sinh cần phân tích ba khổ thơ và làm rõ nhận xét của đề bài. Do nhận xét trong đề bài gắn chặt với đặc điểm nội dung của ba khổ thơ, thí sinh có thể vừa phân tích vừa làm sáng tỏ nhận xét đó. Sau đây là một dàn ý mang tính chất gợi ý :

-          Giới thiệu nhà thơ Nguyễn Duy, nhà thơ quân đội, đã được giải nhất cuộc thi thơ của báo Văn Nghệ 1972 – 1973, một gương mặt tiêu biểu cho lớp nhà thơ trẻ thời chống Mĩ cứu nước.

-          Tập thơ Ánh Trăng của ông được tặng giải A của Hội Nhà Văn Việt Nam năm 1984. Trong đó, có bài thơ mà tựa đề dùng làm nhan đề cho cả tập thơ : Ánh Trăng. Bài thơ là một câu chuyện riêng nhưng có ý nghĩa triết lý như một lời tự nhắc nhỏ thấm thía của nhà thơ đối với quá khứ gian lao, tình nghĩa, đối với thiên nhiên, đất nước và đồng đội. Nội dung đó được nói lên một cách rất tập trung trong ba khổ thơ sau : 

Thình lình đèn điện tắt            Ngửa mặt lên nhìn mặt         Trăng cứ tròn vành vạch

phòng buyn-đinh tối om          có cái gì rưng rưng                 kể chi người vô tình

vội bật tung cửa sổ            như là đồng là bể                    ánh trăng im phăng phắc

đột ngột vầng trăng tròn     như là sông là rừng                 đủ cho ta giật mình 

- Đây là ba khổ thơ cuối cùng của bài thơ.

+ Khổ 1 miêu tả sự kiện, nêu lên hoàn cảnh xuất hiện bất ngờ của vầng trăng tròn – hình ảnh quen thuộc của thiên nhiên trong thời quá khứ khi nhân vật trữ tình còn trong tuổi niên thiếu, khi trưởng thành và gia nhập bộ đội. Và đó là vầng trăng tri kỷ và tình nghĩa. Nhưng do hoàn cảnh cuộc sống, từ hồi về thành phố quen ánh điện cửa gương, vầng trăng đã rơi vào quên lãng. Trong hoàn cảnh đặc biệt, bất ngờ: đèn điện tắt, phòng buyn-đinh tối om, nhân vật trữ tình đã bất ngờ nhìn thấy “đột ngột vầng trăng tròn”. Lời thơ giản dị, cách ngắt nhịp quen thuộc nhưng gợi được xúc cảm bất ngờ trong lòng nhân vật trữ tình khi nhìn thấy vầng trăng.

+ Khổ 2 vầng trăng trở thành một biểu tượng gợi lại quá khứ tình nghĩa giữa con người và trăng, con người và thiên nhiên trong tư thế mặt người nhìn mặt trăng. Trong phút giây mặt đối mặt, lòng nhân vật trữ tình tràn ngập hình ảnh của quá khứ tình nghĩa thuở sống ở ruộng đồng, sông ngòi và rừng bể… Lời thơ vẫn tiếp tục giản dị nhưng có sức biểu cảm lớn gợi những nỗi niềm rưng rưng xúc động về quá khứ. Từ  “như”, từ “là” của phép điệp ngữ kết hợp với những từ ngữ thể hiện không gian sống quen thuộc của thời quá khứ (đồng, bể, sông, rừng) làm cho giọng thơ có sắc thái dồn dập, mạnh mẽ như xúc cảm đầy ắp đang trào dâng trong lòng nhân vật trữ tình.

+ Khổ 3 quá khứ hồn nhiên, tình nghĩa đã thức tỉnh tâm hồn thi nhân đưa nhân vật trữ tình trở về đối diện với chính mình và nhận ra mình là “người vô tình” đã có một thời vì cuộc sống, vì hoàn cảnh ấm êm mà trở thành kẻ quay lưng với quá khứ. Đối diện với vầng trăng bao dung, một vầng trăng “tròn vành vạnh, im phăng phắc”, không lời buộc tội nhưng đủ để cho nhân vật trữ tình “giật mình” thấm thía với lỗi lầm, đã hờ hửng và bội bạc với những kỷ niệm thân thương của mình. Lời thơ vừa gợi hình vừa biểu cảm gợi tả vẻ đẹp của vầng trăng, vẻ đẹp của quá khứ thân thương. Lời thơ giản dị nhưng trữ tình và giàu ý nghĩa triết lí. Nó gợi cho con người đạo lý thủy chung, uống nước nhớ nguồn .

-          Ba khổ thơ có sự kết hợp hài hòa, tự nhiên giữa tự sự và trữ tình. Giọng điệu thơ tâm tình của thể thơ năm chữ được thể hiện với một nhịp thơ đặc biệt: khi thì trôi chảy tự nhiên nhịp nhàng theo lời kể, khi ngân nga thiết tha cảm xúc, lúc lại trầm lắng suy tư. Ba khổ thơ có giọng điệu chân thành, truyền cảm, gây ấn tượng mạnh cho người đọc.

-          Ba khổ thơ chỉ là một phần của bài thơ nhưng là một phần có ý nghĩa, với hình ảnh vầng trăng ngời tỏ trên bầu trời nhưng lại gợi được cả một thời quá khứ đầy cảm động, làm cho tâm hồn thi nhân bừng tỉnh, trở về với chính mình trong suy tư sâu lắng, trong ân hận thiết tha, nhắc nhở đến đạo lý sống thủy chung, tình nghĩa vốn là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Bài thơ khép lại nhưng dư ba của cảm xúc và suy nghĩ vẫn còn vương vấn lòng người đọc hôm nay và mai sau.